Nieuws van de Groote Oorlog: 270.000 pagina's Belgische pers uit 1914-1918 online

Soldaat leest krant op ipad in een klaverveld

Via nieuwsvande­grooteoorlog.be zijn vanaf vandaag meer dan 270.000 pagina’s Belgisch persmateriaal uit de Eerste Wereldoorlog online toegankelijk. Twee jaar lang werkte het Vlaams Instituut voor Archivering (VIAA) met de Vlaamse Erfgoedbibliotheek en dertien cultureel-erfgoedorganisaties aan het inventariseren, digitaliseren en online brengen van honderdduizenden krantenpagina’s uit 1914-1918.

Dankzij een projectsubsidie van Vlaams minister-president Geert Bourgeois is de website niet alleen doorzoekbaar in het Nederlands, maar ook in het Engels, Frans en Duits. Minister-president Bourgeois:

“De media zijn vandaag heel bepalend en dat was vroeger niet anders. Zeker in tijden van oorlog speelden de kranten een belangrijke rol en waren zij het communicatiemiddel bij uitstek. Dankzij de digitalisering van die verslaggeving door het Vlaams Instituut voor Archivering blijven de feiten toegankelijk voor de vele generaties na ons. Zo kan er een blijvend inzicht geboden worden in de ontwikkeling en beleving van de Groote Oorlog tot op gemeentelijk niveau. Het bewaren en doorgeven van die informatie is immers cruciaal en draagt bij tot de belangrijkste herdenkingsboodschap die deze Vlaamse regering wil uitdragen: ‘nooit meer oorlog’ ”

Man neemt band met kranten van het rek in een magazijnBedreigd erfgoed

Naar aanleiding van de herdenking van honderd jaar Groote Oorlog is er een hernieuwde belangstelling voor pers uit de Eerste Wereldoorlog. Deze nieuwsbladen vormen immers een belangrijke bron voor de geschiedenis van het leven in België tijdens de oorlogsjaren.

Maar publicaties uit deze periode zijn bedreigd erfgoed. Via digitalisering blijft de kostbare inhoud van deze documenten duurzaam bewaard voor de toekomst. Nieuws van de Groote Oorlog stelt de informatie uit deze kwetsbare nieuwsbladen veilig voor toekomstige generaties en zet het digitale erfgoed van de Eerste Wereldoorlog internationaal op de kaart.

Eva Wuyts van de Vlaamse Erfgoedbibliotheek: “Voor kranten is de tijd een tijdbom omdat ze gedrukt zijn op papier van minderwaardige kwaliteit. Blootstelling aan de lucht bijvoorbeeld maakt hen bros waardoor ze verpulveren Elke raadpleging van deze populaire bronnen vormt dus een risico. Daarom pleit de Vlaamse Erfgoedbibliotheek al jaren voor een grootschalig digitaliserings- én ontsluitingsproject voor historische kranten. Voor de oorlogsedities beschikken we dankzij het Vlaams Instituut voor Archivering nu over een hoogwaardige digitale kopie die duurzaam wordt bewaard. Zo zijn we zeker dat ook toekomstige generaties deze bronnen nog zullen kunnen consulteren.”

Om het behoud van historische nieuwsbladen te faciliteren werkt de Vlaamse Erfgoedbibliotheek sinds 2007 aan krantencatalogus Abraham. Daarin is het krantenbezit geregistreerd van honderd Vlaamse erfgoedbibliotheken, archieven, musea en lokale erfgoedverenigingen. De databank bevat nu al 6764 verschillende titels. Abraham speelde een belangrijke rol bij de ontwikkeling van het digitaliseringsproject voor oorlogskranten.

Als kranten zijn gedigitaliseerd wordt dit opgenomen in de krantencatalogus. Op die manier is Abraham een handig vertrekpunt voor wie zoekt naar historische kranten die online raadpleegbaar zijn. De kranten van Nieuws van de Groote Oorlog zijn in Abraham bovendien te vinden via een kaart. Daarop zijn de plaats van uitgave en de plaats waarvoor de krant bestemd was aangeduid.

Kaart met gele en rode markeringen

Een unieke collectie

Voor Nieuws van de Groote Oorlog werden meer dan 270 000 krantenpagina’s door VIAA gedigitaliseerd en digitaal duurzaam opgeslagen. Verspreid over een 1000-tal unieke titels en 52 000 verschillende edities, bestaat deze uitgebreide collectie uit enerzijds ‘legale’ publicaties die uitgegeven werden met toestemming en onder censuur van de bezettende Duitse overheid en anderzijds uit frontblaadjes en ‘illegale’ publicaties (kranten, week- en maandbladen, pamfletten en vlugschriften).

Historische kranten vormen een belangrijke bron voor de geschiedenis van het leven in onze regio tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zo bieden de frontblaadjes bijvoorbeeld een unieke kijk op het zielenleven van ‘Jan Soldaat’. Ondanks de onvermijdelijke (zelf)censuur, de hoogst subjectieve inhoud en het vaak heel lokale lezerspubliek weerspiegelen ze de gemoedstoestand in de loopgraven en de kampen. Tegelijk hadden de bladen door hun humor en dankzij nieuws van het thuisfront en van kameraden duidelijk een invloed op het moreel van de troepen.

Dominiek Dendooven (In Flanders Fields Museum): “Ten tijde van de Eerste Wereldoorlog waren kranten en tijdschriften vrijwel de enige nieuwsbronnen waarover men beschikte.  Dat ging van blaadjes voor een lokaal publiek (zoals veel loopgravenkrantjes) over dagbladen voor bepaalde groepen (zoals een van de legers of de Belgische vluchtelingen) tot “landelijk” verspreide kranten en geïllustreerde tijdschriften. Ondanks de (zelf)censuur vormen zij een uitzonderlijk belangrijke en al te vaak veronachtzaamde bron voor het historisch onderzoek. Nu kan ook het ruimere publiek dus kennis maken met duizenden bladzijden Nieuws van de Groote Oorlog.” 

Een brede samenwerking

Onder coördinatie van VIAA en de Vlaamse Erfgoedbibliotheek en in overleg met het Vlaams steunpunt voor cultureel erfgoed FARO en Packed, het expertisecentrum voor digitaal erfgoed werkten dertien Vlaamse cultureel-erfgoedinstellingen actief mee aan het project. Zij werden geselecteerd op basis van de krantencatalogus Abraham die in kaart brengt wie welke kranten bewaart in Vlaanderen en Brussel. 

Het leeuwendeel van de bladen in Nieuws van de Groote Oorlog is te vinden in de collecties van drie grote erfgoedbibliotheken: de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience in Antwerpen en de Universiteitsbibliotheken van Gent en Leuven. Uit hun zeer brede krantencollecties belandden maar liefst 190 000 pagina’s uit 1914-1918 onder de scanner.

Het ADVN, het In Flanders Fields Museum, KADOC, het Memorial Museum Passchendaele 1917, het AMVB, de Provinciale Bibliotheek Tolhuis, Amsab-ISG, het Liberaal Archief, de Provinciale Bibliotheek Limburg en het Letterenhuis zijn samen goed voor nog eens 80 000 pagina’s.

Aan deze databank worden in de loop van oktober ook 90 000 krantenpagina’s uit 1914-1918 toegevoegd die CegeSoma, het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij, eerder digitaliseerde binnen het project The Belgian War Press. De collecties van beide projecten worden onderling uitgewisseld, wat beide projecten verrijkt en dubbel werk vermijdt.

Authentiek krantenmateriaal voor iedereen

Het materiaal van Nieuws van de Groote Oorlog wordt ontsloten via het webplatform hetarchief.be. Op deze website maakt VIAA samen met zijn 'contentpartners' digitaal archiefmateriaal vrij publiek toegankelijk. Nieuws van de Groote Oorlog is de eerste collectie die op hetarchief.be geplaatst wordt.

Digitaliseringsprojecten als deze realiseren de droom van onderzoekers om overal en altijd toegang te hebben tot primaire bronnen. “Dat maakt het leven van een onderzoeker onmiskenbaar een stuk eenvoudiger”, vertelt Christophe Declercq, onderzoeker aan University College London. “Verschillende personen kunnen tegelijkertijd eenzelfde stuk bestuderen en interessante bronnen kunnen meteen gedeeld worden. Bovendien wordt het originele materiaal na digitalisatie minder gemanipuleerd, wat de bewaring ervan ten goede komt”.

Volgens Declercq is dit vooral interessant met het oog op internationaal onderzoek. “Hoewel de magie om historisch waardevol materiaal in handen te kunnen nemen enigszins verdwijnt, blijft de verwondering. Meer nog, die neemt alleen maar toe omdat op een gemakkelijke manier een erg omvangrijke collectie raadpleegbaar is.”

“Al te vaak beperkt heemkundig onderzoek zich tot de archieven van de overheidsadministratie, waardoor de belevenissen van de mensen te weinig aan bod komen en het verhaal te eenzijdig is”, legt Hendrik Vandeginste van Heemkunde Vlaanderen uit. “Nu krijgen heemkundigen er heel wat bijkomende invalshoeken op het dagelijkse leven van mensen bij. Ongetwijfeld zal dit leiden tot een onverwachte verrijking voor ons lokale, nationale en mondiale verleden.”

Familiekunde Vlaanderen heeft oog voor de waardevolle informatie voor familiegeschiedenis die de gedigitaliseerde frontblaadjes en oorlogskranten bevatten. “De historische documenten geven een unieke kijk op de levensomstandigheden tijdens de Eerste Wereldoorlog. Dankzij de zoekmogelijkheid op trefwoord - en dus op familienaam - zijn verwanten of voorouders die in de kranten voorkomen, gemakkelijk terug te vinden. We zijn dan ook bijzonder blij met dit initiatief”, aldus coördinator Valerie Vermassen.

www.nieuwsvandegrooteoorlog.be

  • Nieuwsbericht
  • |
  • 03-09-2015
  • |
  • David Coppoolse (Vlaamse Erfgoedbibliotheek)