Wiskundige oude drukken in de kijker

In 2020 was het precies 400 jaar geleden dat de wiskundige Simon Stevin overleed. Om de wereld waarin deze bekende Bruggeling leefde en schreef beter te begrijpen waardeerden vijf erfgoedbibliotheken hun collectie wiskundige oude drukken.

Op maat van oude drukken

Het was de eerste keer dat erfgoedbibliotheken in Vlaanderen een overkoepelend waarderingstraject doorliepen rond oude drukken. Daarom verfijnde het kernteam van het traject de methode van de toolbox Wijzer Waarderen voor dit materiaaltype. Het team ontwierp aangepaste invulformulieren die de collectiebeheerders tijdens de waarderingssessies invulden. De analyse van deze formulieren leverde een uitgebreid rapport op met de inzichten uit het traject.

naar het waarderingsrapport 

over de aanpak en de formulieren

Waardevol en verrassend

Het is de complementariteit van de collecties die de collectiebeheerders het meest heeft verrast. Terwijl bij het brede publiek soms het beeld overheerst dat erfgoedbibliotheken allemaal dezelfde publicaties verzamelen, bleek er maar in beperkte mate overlap tussen de collecties van de deelnemende organisaties te zitten.

Dankzij de cross-collectie aanpak van het traject kon dus voor het eerst worden aangetoond dat de collecties van erfgoedbibliotheken niet uitwisselbaar zijn, maar elkaar net goed aanvullen. Bovendien bleek ook door haar digitale toegankelijkheid en conditie de collectie wiskundige oude drukken erg waardevol.

"Als collectiebeheerders zien we zoveel moois maar het moet altijd snel gaan, waardoor we al te vaak niet meer beseffen wat een onwaarschijnlijk voorrecht het is om tussen dit soort erfgoed onze dagelijkse werking te ontwikkelen." 

— Hendrik Defoort, Universiteitsbibliotheek Gent

Divers en mooi

Het waarderingstraject leverde niet alleen nieuwe inzichten over de collectie op, maar de collectiebeheerders (her)ontdekten tijdens het waarderen ook de rijkdom van hun collectie, iets waar ze niet altijd tijd voor kunnen vinden tijdens hun drukke takenpakket. Met verwondering en bewondering lieten ze de wiskundige oude drukken een voor een door hun handen gaan. De boeken zijn immers niet alleen inhoudelijk interessant, maar zijn vaak ook echte pareltjes. Materiaal ten overvloede dus voor de webexpo die bij het waarderingstraject hoort.

"Juist doordat de wiskunde in de vroegmoderne tijd nog niet zo strikt gedefinieerd was, bestreek zij uiteenlopende disciplines zoals architectuur, vestingbouw, sterrenkunde enz. Bijgevolg konden we tijdens het waarderen schitterende werken door onze handen laten gaan met ingenieuze schematische weergaves (zoals volvelles), prachtige illustraties, prenten ..." 

— Marie-Charlotte Le Bailly, Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience

Het verhaal van Anneleen Decraene

Op 1 oktober startte ik in mijn nieuwe functie als collectiebeheerder bij het Museum Plantin-Moretus, bijna gelijktijdig met de start van het waarderingstraject. De collectie en het museum kende ik vanuit mijn communicatie-en marketing verleden maar met waarderen had ik weinig ervaring. Het kon dus alleen maar teamwork worden. Voor elk aspect van de waardering is er expertise in huis: breng het samen en je komt tot een mooi resultaat.

 
Samen staan we sterk

Onze directeur Iris Kockelbergh heeft een aanstekelijke fascinatie voor Simon Stevin en initieerde het waarderingstraject. Dr. Dirk Imhof, conservator oude drukken én de kenner van de collectie, liet zijn oog gaan over de voorgestelde selectie. Kris Geysen, assistent conservator oude drukken, had al ervaring met waarderingstrajecten en begeleidde de methodiek. Onze behoudsmedewerker Morgane Plateau onderzocht de fysieke staat van de werken. Ze toetste de collectie ineens af aan de Google Books-criteria voor digitalisering zodat we meteen een selectie konden maken om extern te laten digitaliseren.

Ook het samenwerken met verschillende partners binnen het waarderingstraject was een meerwaarde. Zo konden we voor het eerst de complementariteit van onze collecties beoordelen. Door de collega’s van de verschillende Erfgoedbibliotheken samen te brengen slaagde de Vlaamse Erfgoedbibliotheken erin om een verbinder te zijn door kennisoverdracht, expertisedeling en onderzoek te stimuleren.

  
Ontdekking van een deelcollectie

Onder de supervisie van de Vlaamse Erfgoedbibliotheken hielden Kris, Morgane en ik 52 wiskundige oude drukken tegen het licht en bekeken hun collectiekenmerken Medewerker waardeert de conditie van de collectie(volledigheid, zeldzaamheid, complementariteit, conditie, herkomst, digitale toegankelijkheid en effectief gebruik) en hun erfgoedwaarden (historische waarde, gebruikswaarde en sociale waarde).

De Antwerpse drukken zijn goed vertegenwoordigd, wat natuurlijk aansluit bij ons verzamelprofiel. De werken bleken grotendeels in goede staat. De wiskundige drukken zijn meestal in het Latijn, de gangbare taal voor de wetenschappen in die periode. Een mooie verrassing was de Arabische vertaling van Euclides Elementa, Kitāb tahòrīr usòūl li-Ūqlīdus ilakh die in 1594 te Rome verscheen. Zo bleek de inhoud van de museumbibliotheek zelfs voor ons nog steeds een bron van verbazing.


Mijn persoonlijke favoriet

Voor het Museum Plantin-Moretus was de waardering van deze deelcollectie zowel interessant vanuit wetenschappelijk als vanuit esthetisch oogpunt. Zelf was ik bijzonder gecharmeerd door Cyclometrica elementa duo van Josephus Scaliger, gedrukt door Franciscus I Raphelengius in het Leidense filiaal van de Officina Plantiniana. Het is echt een pareltje in de boekdrukkunst door het gebruik van tweekleurendruk, de verschillende lettertypes en de geometrische figuren.

Voor ons, medewerkers van het Museum Plantin-Moretus, was dit alvast een geslaagd traject dat naar meer smaakt.

   

  • Dossierpagina
  • |
  • 18-02-2021