'The Belgian War Press': Clandestiene oorlogspers online

Voorpagina van België Vrij. Orgaan der Vaderlandslievende Vlaamsche Belgen

Op de nieuwe website The Belgian War Press vindt u sinds enkele weken honderden vrij consulteerbare titels van Belgische clandestiene bladen uit de beide wereldoorlogen: La Voix des Belges, De Werker, België Vrij, La Libre Belgique en vele andere nieuwsbladen die in het geheim werden geschreven, gedrukt en verspreid. Tot vandaag was deze sluikpers verborgen in archieven, bibliotheken en documentatiecentra.

The Belgian War Press bevat niet alleen een virtuele collectie oorlogspers, maar is tevens een geactualiseerde catalogus van alle bekende clandestiene en gecensureerde kranten en tijdschriften uit beide wereldoorlogen in België. Omwille van de beperkingen die het auteursrecht oplegt, kan op enkel de clandestiene pers uit de beide wereldoorlogen via internet geraadpleegd worden. De gecensureerde pers kunt u raadplegen in de leeszaal van het SOMA in Brussel.

The Belgian War Press is het resultaat van een grootschalige project om Belgische kranten digitaal te bewaren en te ontsluiten en in 2005 werd geïnitieerd door het federale wetenschapsbeleid. Het SOMA, het Studie- en Documentatiecentrum Oorlog en Hedendaagse Maatschappij, richtte zich daarbij op de digitalisering van de clandestiene en de gecensureerde oorlogspers.

Wat is clandestiene pers?

Tijdens de beide wereldoorlogen werd de pers gecensureerd door de bezetter. Naast deze gecensureerde pers bestond een clandestiene (of sluik-)pers, die als doel had de bezetter te bestrijden, deel uitmaakte van het verzet en als dusdanig behandeld werd door de bezetter. De clandestiene pers was erg verscheiden, vooral tijdens de Tweede Wereldoorlog bestreek ze een breed politieke spectrum en waren er veel meer titels dan tijdens de Eerste Wereldoorlog. Een deel van de clandestiene pers in de Tweede Wereldoorlog was vakbondspers, spreekbuis van clandestiene vakbonden in de bedrijven.

De clandestiene pers verschilt in meerdere opzichten van de reguliere pers in vredestijd. Een eerste verschil is materieel: de clandestiene bladen zien er vaak niet uit als een klassieke krant, maar nemen de vorm aan van getypte of zelfs handgeschreven A4-tjes. Omdat het papier dikwijls van slechte kwaliteit was, zijn de bladen vandaag vaak in slechte staat. Tweede verschil is de periodiciteit: clandestiene kranten hadden niet het (dagelijkse) verschijningsritme van de reguliere dagbladpers in vredestijd, maar werden gedrukt wanneer de mogelijkheden het toelieten. De oplages waren veel kleiner. Een derde verschil zijn de productievoorwaarden: hoewel bij een aantal bladen professionele journalisten betrokken waren, werden ze meestal gefabriceerd in een niet-professionele materiële context en waren medewerkers niet gekwalificeerd of misten praktische ervaring. Een laatste verschil ligt in de distributie: die gebeurde op een clandestiene wijze. Kranten werden ook gewoon doorgegeven. Deelname aan de productie of distributie van de clandestiene pers kon leiden tot vervolging door de bezetter. 1

  • Nieuwsbericht
  • |
  • 21-12-2012
  • |
  • David Coppoolse (Vlaamse Erfgoedbibliotheken)