Abraham Verhoeven, gezicht van een 19e-eeuwse krantententoonstelling en een 21e-eeuwse databank

Portret van man met baard van rond 1600

De krantencatalogus Abraham krijgt een eigen gezicht. In 1892-1893 verscheen het gelegen­heids­periodiek L'Abraham Verhoeven, naar aanleiding van een grootse kranten­tentoon­stelling in Brussel. Daarin vonden we een portret van de Antwerpse dagblad­pionier. Dat wordt het beeldmerk voor de Abraham-catalogus. Maar wat was dat nu eigenlijk voor krantje, die L'Abraham Verhoeven?

Een projectnieuwsbrief anno 1892

Op 8 mei 1893 opende in Brussel de Exposition Internationale de la Presse ancienne et de la Presse moderne. De tentoonstelling werd georganiseerd door de Unie van de Belgische Periodieke Pers en de Kring van Belgische Krantenverzamelaars. Liefhebbers en professionals sloegen de handen ineen om de krant als product en de krant als historische bron in de kijker te zetten.

In aanloop naar de tentoonstelling gaven de organisatoren een krantje uit. Dat vernoemden ze naar de vader van het Belgische dagblad: L'Abraham Verhoeven.1 Het verscheen in totaal negen keer en had telkens acht pagina's, die werden doorgenummerd van 1 tot 72. 

Foto van de titelpagina van L'Abraham Verhoeven

De inhoud is een mengeling van informatie over de realisatie van de tentoonstelling, achtergrondartikels en nieuwsberichten. Het lijkt in de eerste plaats bestemd voor een achterban van krantenuitgevers, -verzamelaars en andere 'stakeholders'. In hedendaagse termen: een projectnieuwsbrief.

L'Abraham Verhoeven is vooral gevuld met artikels over historische en eigentijdse nieuwsbladen, en over het krantenvak 'toen en nu'. Dat maakt het krantje dubbel interessant voor historici van de dagbladpers. We kunnen eruit leren hoe men in de late negentiende eeuw keek naar de geschiedenis en het heden van de krant.

De verwezenlijkingen van onze Brabantse krantenheld worden natuurlijk uitgebreid beschreven in L'Abraham Verhoeven. En uiteraard ontbreken advertenties van de sponsors niet. Ook die zijn ondertussen zélf een historische bron, bijvoorbeeld voor de ontwikkeling van de druktechniek.

Advertentie met afbeelding van 19e-eeuwse machineMuseale tentoonstelling en vakbeurs

In L'Abraham Verhoeven vinden we de doelstellingen van de Exposition Internationale de la Presse waar het allemaal om draaide. De tentoonstelling mocht historiseren en verwonderen, maar moest vooral ook iets opleveren. Het was zowel een museale tentoonstelling als een soort vakbeurs. Met de expositie wilden de organisatoren

faire connaître à tous l'importance et le développement de la Presse des divers pays du monde, et d'indiquer aux commerçants et aux industriels les publications périodique dans lesquelles ils pourraient utilement faire insérer leurs annonces. [nr. 9, 1 juni 1893]

Op de tentoonstelling waren dan ook heel veel kranten te zien. Een exemplaar van Verhoevens Nieuwe Tijdinghen uit 1622 stond centraal, maar dat relatief bescheiden blad moet in schril contrast hebben gestaan met de talloze voorbeelden van latere en vooral eigentijdse periodieken.

In de eeuwen sinds Verhoeven was de nieuwsbladproductie duidelijk geëxplodeerd. In zes tentoonstellingszalen van het 'ancien Musée' aan het Museumplein waren duizenden kranten van over heel de wereld te bewonderen, in uiteenlopende genres. Alleen al in de Portugese sectie waren 1500 nieuwsbladen te vinden.

Een eclatant succes?

In het laatste nummer van L'Abraham Verhoeven meldden de organisatoren dat hun doelen waren bereikt. De koning en de graaf van Vlaanderen hadden hun steun verleend. De opening was bijgewoond door de minister van industrie en andere hoog­waardig­heids­bekleders, onder het genot van een banket en een concert. Als we de aangehaalde recensies mogen geloven, was de expositie een eclatant succes. Toch zou het interessant zijn om eens te zien wat andere, meer neutrale (pers)bronnen erover schreven...

De echte Verhoeven?

En is dit negentiende-eeuwse portret van Verhoeven nu levensecht? We gaan ervan uit dat de graveur er maar een creatieve slag naar heeft geslagen. Maar dat hindert niet.

Verhoevens portret uit 1892 verwijst in de eerste plaats naar de traditie van het verzamelen en bewaren van kranten als bron voor de geschiedenis. Een traditie die onze erfgoedbibliotheken elke dag voortzetten en die de Vlaamse Erfgoedbibliotheek ondersteunt met Abraham - Catalogus van Belgische kranten (www.krantencatalogus.be).

  • Nieuwsbericht
  • |
  • 28-04-2015
  • |
  • David Coppoolse (Vlaamse Erfgoedbibliotheken)